सिंहस्थ महाकुंभ 2027 एक ओळख

कुंभमेळ्याची सर्व तयारी, सर्व गणित आणि सर्व मिरवणुका शेवटी एका लहानशा कृतीकडे घेऊन जातात: माणूस नदीत उतरतो, हातात पाणी घेतो, काही क्षण मन शांत करतो, आणि स्नान करतो. बाहेरून पाहणाऱ्याला हे साधे वाटू शकते. आंघोळ तर आपण रोजच करतो, मग नदीतली ही आंघोळ वेगळी का? या प्रश्नाचे उत्तर शोधणे म्हणजे भारतीय अध्यात्मातील पाण्याचे स्थान समजून घेणे आहे.

भारतीय शैव परंपरेत शिवाची उपासना अनेक रूपांत होते, पण त्यातील सर्वात प्रतिष्ठित रूप म्हणजे ज्योतिर्लिंग. "ज्योती" म्हणजे प्रकाश आणि "लिंग" म्हणजे प्रतीक, चिन्ह. ज्योतिर्लिंग म्हणजे शिवाचे प्रकाशरूप प्रतीक. शिवपुराणात बारा ज्योतिर्लिंगांचा उल्लेख आहे, आणि त्यांची नावे भारतातील वेगवेगळ्या भागांतील पवित्र स्थानांशी जोडली गेली आहेत.

कुंभाशी जोडलेली आणखी एक जुनी परंपरा म्हणजे कल्पवास. कल्पवास म्हणजे मेळ्याच्या काळात नदीकाठी राहून साधेपणाने जीवन जगणे, दिवसातून ठरावीक वेळा स्नान करणे, एकभुक्त राहणे, जप-ध्यान करणे, आणि दान-धर्म करणे. प्रयागराजच्या माघ मेळ्यात ही प्रथा विशेष प्रसिद्ध आहे. नाशिकमध्येही काही भाविक आणि साधू संपूर्ण पर्वकाळात गोदातीरी निवास करण्याचे व्रत घेतात.