कोट्यवधी लोक एकाच ठिकाणी जमतात, तेव्हा दूषित पाणी आणि अन्न, डास, पुराचे पाणी आणि जवळचा संपर्क यांमुळे आजार झपाट्याने पसरू शकतात. अनेक भाविक लांबचा प्रवास करतात, बाहेर जेवतात आणि सामायिक जागांमध्ये झोपतात, त्यामुळे त्यांना संसर्ग होण्याचा धोका अधिक असतो.
घाटांजवळ आणि संपूर्ण मेळा परिसरात वैद्यकीय केंद्रे उपलब्ध असतील, तसेच बोलावताच येण्यासाठी रुग्णवाहिका सज्ज असतील. साध्या खबरदारीने बहुतेक आजार टाळता येतात, आणि जे आजार होतात, त्यांचे लवकर निदान झाल्यास त्यांच्यावर उपचार करणे सोपे जाते.
वैयक्तिक आणि सार्वजनिक स्वच्छता
चांगल्या स्वच्छतेमुळे फक्त तुमचेच नव्हे, तर तुमच्या आजूबाजूच्या प्रत्येकाचे संरक्षण होते.
- प्रशासनाने ठरवलेली आणि निश्चित केलेली स्वच्छतागृहेच वापरा. उघड्यावर लघवी किंवा शौच करू नका.
- खोकताना किंवा शिंकताना तोंड आणि नाक कोपराने झाका.
- तुम्हाला खोकला किंवा सर्दी असेल, तर गर्दीत मास्क घाला.
- सार्वजनिक ठिकाणी थुंकू नका.
डास आणि पुराचे पाणी
पावसामुळे पाणी साचून राहू शकते, ज्यात डासांची पैदास होते, आणि पुराच्या पाण्यातून संसर्ग पसरू शकतो.
- डास दूर ठेवणारे रिपेलंट वापरा, आणि विशेषतः संध्याकाळी पूर्ण बाह्यांचे कपडे घाला.
- तुमचे निवासस्थान उघडे असेल, तर मच्छरदाणीत झोपा.
- पुराच्या पाण्यातून चालणे टाळा. चालावेच लागले, तर नंतर पाय धुवा आणि जखमा असल्यास त्या झाकून ठेवा.
सावध राहावे असे आजार
| आजार / स्थिती | कसा पसरतो | सामान्य लक्षणे / धोक्याची चिन्हे | प्रतिबंध आणि संरक्षणाचे उपाय |
|---|---|---|---|
| तीव्र अतिसार (डायरिया) | दूषित अन्न किंवा पिण्याचे पाणी; हातांची अपुरी स्वच्छता | पातळ शौच होणे, उलट्या, पोटात मुरडा येणे, शरीरातील पाणी कमी होणे | सुरक्षित पिण्याचे पाणी, हात धुणे, स्वच्छ पद्धतीने अन्न तयार करणे, सुरक्षित स्वच्छतागृहे आणि लवकरात लवकर ओआरएस (ORS) घेणे |
| कॉलरा | व्हिब्रिओ कॉलरीने दूषित झालेले पाणी किंवा अन्न | पाण्यासारखे भरपूर जुलाब, उलट्या आणि शरीरातील पाणी झपाट्याने कमी होणे | सुरक्षित पाणी, स्वच्छता व्यवस्था, हातांची स्वच्छता, त्वरित कळवणे आणि उपचार |
| विषमज्वर (टायफॉइड) | साल्मोनेला टायफीने दूषित झालेले अन्न किंवा पाणी | बराच काळ राहणारा ताप, डोकेदुखी, अशक्तपणा, पोटदुखी | सुरक्षित पाणी, अन्नाची स्वच्छता, हात धुणे, आणि शिफारस असेल तेथे लसीकरण |
| कावीळ (हिपॅटायटिस ए आणि ई) | मुख्यतः दूषित अन्न आणि पाणी | थकवा, मळमळ, गडद रंगाची लघवी, कावीळ | सुरक्षित पाणी, स्वच्छता व्यवस्था, हात धुणे, आणि उपलब्ध असेल व शिफारस असेल तेथे योग्य लसीकरण |
| डेंग्यू | संसर्ग झालेल्या एडिस डासांचा चावा | ताप, डोकेदुखी, अंगदुखी, अंगावर पुरळ; पोटात तीव्र वेदना, रक्तस्राव किंवा सतत उलट्या होणे ही धोक्याची चिन्हे असू शकतात | साचलेले पाणी काढून टाका, डास दूर ठेवणारे रिपेलंट वापरा, अंग झाकणारे कपडे घाला आणि डास चावणार नाहीत याची काळजी घ्या |
| हिवताप (मलेरिया) | संसर्ग झालेल्या ॲनोफिलीस डासांचा चावा | ताप, थंडी वाजणे, घाम येणे, डोकेदुखी आणि अशक्तपणा | डास दूर ठेवणारे रिपेलंट, योग्य कपडे, आवश्यक तेथे मच्छरदाणी, आणि ताप आल्यास त्वरित तपासणी |
| चिकुनगुनिया | संसर्ग झालेल्या एडिस डासांचा चावा | ताप, सांध्यांमध्ये तीव्र वेदना, स्नायूदुखी आणि अंगावर पुरळ | डासांची पैदास होणारी ठिकाणे नष्ट करा, डास दूर ठेवणारे रिपेलंट वापरा आणि अंग झाकणारे कपडे घाला |
| लेप्टोस्पायरोसिस | संसर्ग झालेल्या प्राण्यांच्या मूत्राने दूषित झालेल्या पाण्याशी किंवा मातीशी संपर्क, विशेषतः जखमा किंवा श्लेष्मल त्वचेमार्फत | ताप, स्नायूंमध्ये तीव्र वेदना, डोकेदुखी, डोळे लाल होणे; आजार गंभीर झाल्यास कावीळ किंवा मूत्रपिंडाचे त्रास होऊ शकतात | पुराचे पाणी टाळा, जखमा झाकून ठेवा, संरक्षक पादत्राणे घाला, आणि या आजाराशी जुळणारी लक्षणे दिसल्यानंतर लवकर उपचार घ्या |
| इन्फ्लुएंझा | संसर्ग झालेल्या व्यक्तींच्या श्वसनातून बाहेर पडणारे कण, विशेषतः गर्दीच्या किंवा हवा खेळती नसलेल्या जागांमध्ये | ताप, खोकला, घसा खवखवणे, अंगदुखी आणि थकवा | श्वसनविषयक स्वच्छता, हात धुणे, हवा खेळती ठेवणे, योग्य लसीकरण, आणि आवश्यक असेल तेव्हा मास्क |
| कोविड-19 आणि श्वसनसंस्थेचे इतर संसर्ग | श्वसनातून बाहेर पडणारे संसर्गजन्य कण श्वासावाटे आत जाणे आणि जवळचा संपर्क | ताप, खोकला, घसा खवखवणे, थकवा आणि कधीकधी श्वास घेण्यास त्रास | हवा खेळती ठेवणे, हातांची स्वच्छता, खोकताना व शिंकताना पाळायचे नियम, आजारी असताना गर्दीपासून दूर राहणे, आणि शिफारशीनुसार लसीकरण |
| गोवर | संसर्ग झालेल्या व्यक्तीकडून हवेमार्फत होणारा प्रसार | ताप, खोकला, नाक वाहणे, डोळे लाल होणे आणि संपूर्ण अंगावर पुरळ | वयानुसार आवश्यक लसीकरण झाल्याची खात्री करा, संशयित रुग्ण त्वरित ओळखा, आणि आरोग्य यंत्रणेच्या सूचनांचे पालन करा |
| डोळे येणे (तीव्र कंजंक्टिव्हायटिस) | संसर्ग झालेल्या डोळ्यांतील स्राव, दूषित हात किंवा एकमेकांनी वापरलेले टॉवेल यांच्याशी संपर्क | डोळे लाल होणे, डोळ्यांतून पाणी येणे, जळजळ आणि स्राव येणे | हातांची स्वच्छता, डोळे चोळणे टाळा, आणि टॉवेल किंवा वैयक्तिक वस्तू एकमेकांसोबत वापरू नका |
| त्वचेचे आणि जखमांचे संसर्ग | दूषित पृष्ठभागांचा जखमांशी संपर्क किंवा दूषित पाणी जखमांमध्ये जाणे; काही संसर्गांमध्ये थेट संपर्क | लालसरपणा, सूज, वेदना, पू होणे किंवा त्वचेवर पसरत जाणारे व्रण | जखमा सुरक्षित पाण्याने स्वच्छ करा, कापलेल्या जखमा झाकून ठेवा, स्वच्छता राखा आणि लक्षणे वाढत असल्यास उपचार घ्या |
तातडीने वैद्यकीय मदत केव्हा घ्यावी
या धोक्याच्या चिन्हांकडे दुर्लक्ष करू नका. जवळच्या वैद्यकीय केंद्रात जा किंवा 108 वर कॉल करा.
- आरोग्य शिबिरे शोधा: आरोग्य केंद्र किंवा वैद्यकीय तंबू कुठे आहे ते पाहा.
- आपत्कालीन संपर्क: रुग्णवाहिकेच्या तातडीच्या मदतीसाठी 108 वर कॉल करा.
जुलाब होत असल्यास ताबडतोब ओआरएस (ORS) घ्यायला सुरुवात करा. स्वतःच्या मनाने प्रतिजैविके (अँटिबायोटिक्स) घेऊ नका.
तुम्ही आजारी पडल्यास
लवकर उपचार घेतल्याने तुम्ही लवकर बरे होता, आणि आजार इतरांपर्यंत पसरत नाही.
- आजारी असल्यास इतरांपासून वेगळे राहा: तुम्हाला ताप, खोकला किंवा जुलाब सुरू झाल्यास, गर्दीत सामील होण्याऐवजी ताबडतोब जवळच्या आरोग्य शिबिरात जा.
- लवकरात लवकर जवळच्या वैद्यकीय केंद्रात जा. वाट पाहू नका.
- तुमची लक्षणे, तसेच तुम्ही कुठे राहत होता, कुठे जेवत होता आणि कुठे प्रवास करत होता, हे डॉक्टरांना सांगा.
- बरे होईपर्यंत विश्रांती घ्या आणि गर्दीपासून दूर राहा.
साथीच्या उद्रेकाबाबत सूचना जारी झाल्यास
साथीचा उद्रेक झाल्याचे नोंदवले गेल्यास, भाविकांच्या सुरक्षेसाठी आरोग्य विभाग सूचना जारी करेल.
- आरोग्य विभाग आणि NTKMA यांनी जारी केलेल्या अधिकृत सूचनांचेच पालन करा.
- तपासणी, विलगीकरण किंवा विशिष्ट भाग टाळणे यांविषयीच्या कोणत्याही सूचनांचे पालन करा.
- तपासणी आणि उपचारांसाठी निश्चित केलेल्या वैद्यकीय सुविधांचा वापर करा.
- सांगितले गेल्यास विलगीकरणाच्या किंवा विशिष्ट क्षेत्रांवरील निर्बंधांच्या सूचनांचे पालन करा.
- समाजमाध्यमांवर खात्री न केलेले संदेश पसरवू नका.
- एकसारख्या आजाराचे अनेक रुग्ण एकाच ठिकाणी आढळल्याचा संशय असल्यास, आरोग्य कर्मचाऱ्यांना कळवा.
- अफवा किंवा आजाराविषयीची खात्री न केलेली माहिती यांवर विश्वास ठेवू नका, आणि त्यांचा प्रसारही करू नका.